فلسفه حفاظت در برابر اشعه

فلسفه حفاظت در برابر اشعه

حفاظت انسان و محیط زیست در برابر اثرات زیانبار مواد پرتوزا دستگاه‌های پرتوساز از طریق وضع قوانین و مقرارات مربوطه و همچنین کنترل و نظارت بر رعایت آن‌ها علم فیزیک بهداشت نامیده می‌شود. حفاظت در برابر اشعه در واقع حرفه‌ای است که انسان، محیط زیست و نسل‌های آینده را در بابر اثرات بیولوژیکی پرتوها بر اساس اصول علمی تدوین شده در دانش فیزیک بهداشت بر عهده دارد.

با وجود این که کاربرد پرتوهای یونساز در امور مختلف بسیار مفید و بعضا منحصر به فرد می‌باشد لیکن عدم رعایت نکات ایمنی میتواند خطرات جدی برای کارکنان، مردم، محیط زیست و حتی نسل‌های آینده به همراه داشته باشد‌. خطرات بالقوه اینگونه پرتوها بلافاصله و پساز شناخت مواد پرتوزا در بیش از یکصد سال پیش کشف گردید است.

با پیشرفت در زمینه شناسایی خطرات و توانایی در اندازه‌گیری پرتوهای یونساز، رهنمود های مربوطه در خصوص اقدامات حفاظتی رو به گسترش و توسعه نهاده، به طوری کلی هدف از حفاظت در برابر اشعه استفاده از مزایای کاربرد پرتوها در زمینه گوناگون و کاهش هرچه بیشتر خطرات ناشی از اثرات آن بروی کارکنان، مردم، محیط زیست و نسل های آینده می‌باشد.

پس از کشف دستگاه‌های پرتوساز و مواد پرتوزا در حدود صد سال پیش همراه با گسترش کاربرد این دستگاه‌ها و مواد، اثرات زیانبار پرتوهای یونساز نیز شناسایی گردید و بررسی این اثرات بروی انسان توسط کمیته‌ها و مجامع مختلف علمی و با پیشرفت علوم و تکنولوژی هسته‌ای روز به روز بیشتر مدنظر قرار گرفت به طوری که یکی از مهمترین این مجامع یعنی کمیسیون بین‌المللی حفاظت در بابر اشعه در سال 1928 بدین منظور پایه‌ریزی گردید. با گذشت چند دهه رهنمودها و توصیه‌های این کمیسیون در سطح جهان جنبه قانونی به خود گرفت . نهایتا بسیاری از کشورها به منظور حفاظت کارکنان، مردم، محیط زیست و با عنایت به سیاست‌های ملی خود رهنمودها و پیشنهادات این کمیسیون و دیگر سازمان‌های بین‌الملی را دنبال نمودند و در سطح ملی به آن جنبه قانونی دادند.

در این راستا قانون حفاظت در برابر اشعه ایران در فروردین ماه 1368 به تصویب رسید همچنین آیین‌نامه این قانون درسال 1369 به تصویب هیات وزیران رسید. در جهت اجرای قانون حفاظت دربرابر اشعه و آیین‌نامه آن، استانداردهای پایه حفاظت در برابر اشعه کشور درسال 1378 تهیه و تائید گردید. در این استاندارد شرایط لازم برای حفاظت مردم و نسل‌های آینده و محیط زیست در برابر اشعه و پرتوهای یونساز پیش‌بینی شده است.

اثرات پرتوهای یونساز:

اثرات پرتوهای یونساز به دو دسته اثرات قطعی و اثرات احتمالی تقسیم‌بندی می‌شوند:

■ اثرات قطعی:

هنگامی که میزان دز دریافتی نسبتا زیاد باشد اثرات قطعی پدیدار می‌شود که سبب ازبین رفتن تعداد زیادی از سلول‌های بافتی می‌گردد. این امر ممکن است به از بین رفتن عملکرد اندام‌های آسیب‌دیده نیز منجر گردد. همواره یک آستانه دز وجود دارد که پایین‌تر از آن، اثرات قطعی بروز نمی‌نماید حال آنکه در بالاتر از سطح آستانه، با افزایش میزان پرتوگیری، شدت اثرات قطعی افزایش می‌یابد. با پایین نگهداشتن دز در زیر سطح آستانه،حفاظت و ایمنی در برابر اثرات قطعی تضمین می‌گردد.

■ اثرات احتمالی:

اثرات احتمالی در تمام سطوح پرتوگیری اتفاق می‌افتند. یکی از عواقب خطرناک این گونه پرتوگیری‌ها احتمال بروز سرطان می‌باشد که معمولا چند سال بعد از پرتوگیری اولیه ممکن است آشکار شود. بروز اینگونه اثرات در یک شخص هم محتمل است و هم ممکن است که هرگز اتفاق نیافتد، لیکن با افزایش دز، احتمال وقوع آن بیشتر می‌شود. بروز اثرات این‌گونه پرتوگیری‌ها برای دزهای کم مقدار در یک شخص معین بعید است.

سیستم حفاظتی رادیولوژیکی بر سه اصل اساسی زیر استوار است:

الف) توجیه عنوان فعالیت پرتوگیری: هر گونه فعالیت در رابطه با منابع پرتو، قابل توجیه می‌باشد، به عبارتی دیگر سود حاصل از فعالیت پرتو برای جامعه بیش از ضرر آن نباشد.

ب) بهینه نمودن حفاظت در برابر اشعه: احتمال پرتوگیری از منابع پرتو به کمترین مقدار ممکن برسد و انجام اقدامات حفاظتی در برابر هزینه صرف شده و با در نظر گرفتن موازین اقتصادی و اجتماعی موجه و امکان‌پذیر باشد.

ج) رعایت حد دز: پرتوگیری افراد از منابع پرتو قابل کنترل، با رعایت حدود دز و کنترل خطر ناشی از پرتوگیری بالقوه است. حدود مجاز پرتوگیری افراد به شرح ذیل می‌باشد:

دز دریافتی

پرتوگیری‌شغلی کارکنان

پرتوگیری مردم عادی

پرتو گیری جوانان 16 تا 18 سال

دز موثر سا لانه

20میلی سیورت

1 میلی سیورت

6 میلی سیورت

 

کشف اشعه ایکس توسط رونتگن در 1895 میلادی و پرتوزایی آن توسط بکرل در 1896 درست یکسال بعد از کشف آن زمینه را برای بهره‌برداری از تابش اشعه یونیزان در علوم و تکنولوژی را فراهم ساخت امروزه تابش یونیزان برای مقاصد پزشکی در سه بخش کاربرد دارد:

■ رادیولوژی تشخیصی ساده – تخصصی شامل فلورسکپی، سی‌تی اسکن ، سی آرم اتاق عمل، ماموگرافی و آنژیوگرافی

■ رادیوتراپی‌ها ( تشخیصی – براکی‌تراپی)

■ پزشکی هسته‌ای ( تشخیصی،درمانی)   

پرتوهای یونساز که به شیوه‌های مختلف (چشمه باز، چشمه بسته و دستگاه پرتوساز) در مراکز رادیولوژی، رادیوتراپی و طب هسته‌ای تولید و مورد استفاده قرار می‌گیرد اثرات زیانباری را با پرتوگیری خارجی بر روی انسان ایجاد می‌کند؛ این خطرات پرتوگیری (خارجی) با عامل زمان، فاصله و حفاظ مرتبط بوده و می‌توان آن رابه حداقل ممکن تقلیل یا حتی از بین برد.

در پرتوگیری داخلی چنانچه ماده پرتوزا به هر نحوی وارد بدن فرد شود پرتوگیری شروع و تا زمان حضور ماده در بدن ادامه خواهد داشت. پرتوگیری داخلی عمدتا از راه‌های خوردن مواد غذایی و آب آلوده ( وجود اورانیوم، رادیوم، و رادون در آب‌های زیرزمینی)، استنشاق هوای الوده (راه آلودگی و در کارکنان موسسات مرتبط با پرتو ها)، جذب پوستی و جذب ایاتروژینیک (شامل تجویز رادیوداروها برای اهداف تشخیصی یا درمانی) باعث ایجاد عوارض در بدن افراد می‌شود. در این خصوص نیز رفتار عناصر پرتوزا در بدن به سمیت پرتو، خصوصیات شیمیایی، مقدار پرتوزایی نشت کرده در بدن، نوع پرتو تابشی از هسته پرتوزا نیمه عمر فیزیکی و بیولوژیکی عنصر پرتوزا، وضعیت بالینی و سن خود شخص بستگی داشته و میزان آسیب وارده را تعیین می‌کند.

 

جهت انجام فعالیت پرتو با هدف تشخیص و یا درمان اصول زیر لازم است:

•  توجیه‌پذیری (سنجش زیان فعالیت پرتو در برابر سود حاصله)

•  آموزش کلیه پرتوکاران

•  دز پرتو گیری شغلی

•  پرتوگیری در مردم عادی ( تعیین گروه سنی و جنسی بحرانی، در نظر گرفتن سلامت نسل فعلی و آینده)

•  امکان انجام آزمایشات دوره‌ای

•  تامین و استفاده از وسایل حفاظتی و مونیتورینگ فردی

•  اجرای مقررات و دستورالعمل‌های حفاظتی و ایمنی

•  همکاری موسسات و کارکنان در برنامه‌های تعیین دز

•  ثبت و گزارش‌دهی شرایط مغایر با استانداردهای پایه در دفتر موسسه و اقدام مناسب در دفع آن به صورت مکتوب

•  تغییر وضعیت کاری پرسنل زن در صورت بارداری (و نه برکناری فرد)

•  رعایت تقسیم‌بندی نواحی کار (کنترل‌شده- تحت نظارت) و تردد افراد با در نظر گرفتن سن آن‌ها  

•  حفظ سوابق پرتوگیری شغلی در پرونده پرسنلی افراد و بایگانی آن تا 75 سالگی فرد و 30 سال بعد از خاتمه کار

•  برنامه‌ریزی عملیاتی برای پرتوگیری اورژانس و ایجاد سیستم مونیتورینگ اورژانس و مداخله مناسب و حفظ حقوق کارکنانی که در عملیات مداخله شرکت می‌کنند.

•  رعایت مقررات حد دز (دز موثر و دز معادل در اعضاء)

 


ضوابط دریافت تایید مجوز کار با اشعه در مراکز پرتو تشخیصی

هدف:

بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 1368 مجلس شورای اسلامی، آیین‌نامه اجرایی آن (مصوب 1369 هیئت وزیران) و استانداردهای پایه در برابر اشعه مصوب سال 1380 واحد قانونی این مدرک جهت صدور مجوزهای نصب و دریافت تائید مجوز کار با اشعه تهیه شده است.

دامنه کاربرد:

•  نصب دستگاه پرتوساز

•  تائید مجوز کار با اشعه

•  تمدید تائید مجوز کار با اشعه

•  تغییر یا اصلاح تائید مجوز کار با اشعه

 

مدارک مورد نیاز جهت صدور مجوز نصب

•  در خواست کتبی متقاضی

•  موافقت اصولی یا قرارداد تاسیس یا پروانه تاسیس

•  تصویر آخرین مدرک تحصیلی و تخصصی شخص مسئول و مسئول فیزیک بهداشت

•  فهرست تجهیزات حفاظتی  

•  کروکی آدرس محل محل احداث مرکز رادیولوژی

•  کروکی دقیق قسمت داخلی ساختمان ( کاربری اتاق – محل استقرار دستگاه – میز کنترل – نصب - جنس و حفاظت دیوار)

•  فهرست دزیمترهای فردی بهمراه قرارداد اشتراک سرویس فیلم بچ و TLD

پرتوهای غیر یونساز

 

در سه دهه گذشته استفاده از پرتوهای غیریونساز در امور پزشکی، صنعت، مخابرات؛ آموزش و پژوهش و غیره بسیار افزایش یافته است و در نتیجه تعداد افرادی که همه روزه در محل کار و زندگی خود در معرض تابش اینگونه پرتوها قرار می‌گیرند رو به افزایش نهاده است. بررسی اثرات بیولوژیکی این پرتوها به انسان و دیگر موجودات زنده و نتایج حاصل از پرتوگیری آن‌ها و نهایتا وضع مقررات برای استفاده صحیح و بی‌خطر یا کم‌خطر از این گونه پرتوها مورد توجه بسیار می‌باشد.  

 

معرفی پرتوهای غیریونساز:

پرتوهای غیریونساز پرتوهایی هستند که طول موج آنها در هوا بلندتر از nm 100 و فرکانس آن‌ها کمتر از Hz 10 15 × 3 و انرژی کوانتومی آنها کمتر از ev 4/12 است.

 

طبقه بندی پرتوهای غیر یونساز

 

نوع پرتو

بسامد برحسب Hz

طول موج

کاربرد

ماورای بنفش uv

7.5 ×10 14 -3×10 15

100 – 400 nm

تامین ویتامین D – استریل کردن – حشره کش های برقی – صنعت چاپ و تکثیر

نور مرئی Vs

3.85×10 14 – 7.5×10 14

400 – 780 nm

-

مادون قرمز IR

3×10 11 – 3.85×10 14

780 – 10 6

فیزیوتراپی – دستگاههای کنترل از راه دور – آشکار سازهای اشعه

میکرو ویو Mw

3×10 8 – 3×10 11

1 – 1000 nm

ماشینهای صنعتی – مخابرات – رادار – رادیو و تلویزیون

رادیوئی RF

3×10 5 - 3×10 8

1 – 1000 nm

پزشکی MRI – تلفن همراه

بسامد پائین LF

3×10 4 - 3×10 5

1 – 10 km

-

بسامد بسیار کم VLF

300 – 3×10 4

1 – 1000 km

-

بسامد به شدت کم ELF

<300

>1000 km

انتقال و توزیع برق – کلیه وسایل برقی

مافوق صوت US

<20

-

سونوگرافی – سونار – پزشکی – وسایل صنعتی – ضخامت سنجی

 

جذب پرتوهای الکترومغناطیسی غیریونساز توسط بافت‌های زنده در آنها گرما ایجاد می‌کند اغلب اثرات بیولوژیکی حاصل از پرتوگیری با این پرتوها نتیجه همین پدیده می‌باشد لازم به ذکر است که اثراتی نیز مشاهده شده‌اند که نمی‌توان آنها را نتیجه گرمای ایجاد شده در بافت به شمار آورد. برخی از این اثرات ناشی از واکنش‌های شیمیایی هستند و سازوکار برخی دیگر هنوز شناخته نشده است.

 

مطالبی در خصوص آنتن‌های تقویت کننده BTS :

تلفن همراه به وسیله آنتن‌های تقویت‌کننده BTS یک ارتباط بی‌سیم را برقرار می‌کند در واقع ایستگاه‌های گیرنده و فرستده مخابراتی که برروی زمین نصب می‌شوند واسطه‌هایی‌اند که کمبود یا فقدان آن‌ها می‌تواند مبانی یک ارتباط بی‌سیم را دچار اشکال کند.   

در آنتن به طور استاندارد فضایی در حدود یک تا 200 کیلومتر مربع را پوشش می‌دهد. طبق استاندارد ICNIRP میزان مجاز قرار گرفتن در معرض موج الکترومغناطیسی بطور متوسط 2 وات بر کیلو گرم است.
---------------------
منبع: سایت مهندسی بهداشت محیط envi.ir

 
 
ساعت
تقویم
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 1094
 بازدید امروز : 17
 کل بازدید : 25987
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5